واکاوی مفهوم عرفان و معنویت و نسبت‌سنجی آن دو

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه عرفان مؤسسه امام خمینی(ره)

چکیده

عرفان و معنویت پدیده‌هایی ذو ابعادند که در تعریف آنها توجه به این ابعاد امری لازم است. جوهره ذاتی عرفان، یعنی تجربه شهودی، تحولات وجودی‌ای که به این شهود منجر می‌شود و ظهورات آن شهود در قالب گزاره‌های باطنی و علم عرفان نظری و عملی از جمله اموری هستند که در این مقاله در تعریف عرفان اخذ شده‌اند. معنویت نیز تحولی وجودی دانسته شده است که با مجموعه‎ای به‌هم‌پیوسته از باورها و خلقیات و تجارب انفسی، توأم با احساسات متعالی، تحقق می‏یابد و موجب تفاوت نگرش فرد به عالم هستی می‎شود و به‌وسیله گفتارها، رفتارها و تعاملات مختلف ظهور پیدا می‌کند. در این مقاله با روشی تحلیلی ضمن برشمردن نقاط اشتراک و افتراق معنویت و عرفان و در مقام بیان رابطه این دو، به ذومراتب‌بودن آنها اشاره و تبیین شده است که چگونه معنویت و عرفان در برخی از این مراتب بر هم منطبق‌ است و عرفان اسلامی با معنویتی که در میان صاحب‌نظران مسلمان مطرح است، چه نسبتی دارد. در پایان نیز با بیان معیارهایی، به مصداق‌شناسی عرفان و معنویت و تفاوت عرفان و معنویت صحیح با عرفان‌نما و معنویت کاذب پرداخته شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An Analysis of the Concepts of Mysticism and Spirituality, and Their Relationships

نویسنده [English]

  • ali reza kermani
Associate Professor, Department of Mysticism, Imam Khomeini Institute (RA)
چکیده [English]

Mysticism and spirituality are phenomena with some aspects, it is necessary to pay attention to these aspects in their definition. The essential essence of mysticism, i.e. intuitive experience, the existential developments that lead to this intuition and the emergence of those intuitions in the form of esoteric propositions, and the science of theoretical and practical mysticism are among the things that have been considered in this article in the definition of mysticism. Spirituality has also been considered an existential transformation that is realized with an interconnected set of beliefs, moods, and personal experiences, along with transcendent feelings, causes a difference in a person's attitude to the universe, and can be emerged through different words, behaviors, and interactions. In this article, through an analytical method, while enumerating the commonalities and differences between spirituality and mysticism and expressing the relationship between the two, it has been pointed out and explained how spirituality and mysticism coincide in some of these levels, and what relationship exists between Islamic mysticism and spirituality that are discussed among Muslim experts. Finally, by stating the criteria, the case studies of mysticism and spirituality and the difference between correct mysticism and spirituality and pseudo-mysticism and false spirituality have been dealt with.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mysticism
  • spirituality
  • mystical experience
  • true mysticism
  • true spirituality
‏1.‏‎ ‎ابن عربی، محی الدین. (1946م). فصوص الحکم‏. قاهره: دار إحیاء الکتب العربیة.‏
‏2.‏‎ ‎ایراندوست، محمدحسین. (1397). چیستی معنویت و سیر معناپذیری آن در غرب. نشریه ‏فلسفه دین، 15(2)، صص 527-548.‏
‏3.‏‎ ‎مکارول، پام؛ جیمز اُکانر، توماس و میکز، الیزابت. (1395). ارزیابی تنوع تعریف‌ها در ‏معنویت (مترجم: محمدامین خوانساری). نشریه هفت آسمان، (71)، صص 111-130.‏
‏4.‏‎ ‎تمدن، الهام؛ اژه‌ای، تقی. (1398). بررسی آثار تجلّی صفات جمالی و جلالی خدا در ‏سالک از دیدگاه روزبهان بقلی. پژوهش‌های ادب عرفانی، 13(40)، صص 85-110.‏
‏5.‏‎ ‎جونز، ریچارد. (1400). فلسفه عرفان (مترجم: علیرضا کرمانی. قم: مؤسسه‌ آموزشی و ‏پژوهشی امام خمینی&.‏
‏6.‏‎ ‎خسروپناه، عبدالحسین. (1387). عوامل و موانع ترویج معنویت. نشریه حصون، (16)،  
صص 59-76. ‏
‏7.‏‎ ‎دامادی، سیدمحمد. (1367). شرح مقامات اربعین یا مبانی سیر و سلوک عرفانی. تهران: ‏دانشگاه تهران.‏
‏8.‏‎ ‎شرف الدین، سید حسین. (1396). سبک زندگی با رویکرد معنوی. پژوهش‌نامه سبک ‏زندگی، (4)، صص 73-97. ‏
‏9.‏‎ ‎شیخ بهایی. (1403ق). کشکول بهایى‏ (مصحح: محمد الکرمى). بیروت: اعلمی.‏
‏10.‏‎ ‎عطار نیشابورى، فرید الدین. (1905م). تذکره الأولیاء (مصحح: رینولد آلین نیکلسون) ‏مطبعه لیدن‏.‏
‏11.‏‎ ‎فرید المزیدى‏، احمد. (1427ق). الإمام الجنید سید الطائفتین‏. بیروت: دار الکتب ‏العلمیة. ‏
‏12.‏‎ ‎فنایی اشکوری، محمد. (1395). مراحل سلوک در عرفان اسلامی. نشریه معرفت، (229)، ‏صص 13-25.‏
‏13.‏‎ ‎قونوی، صدرالدین. (1372). شرح الأربعین حدیثا. قم: بیدار.‏
‏14.‏‎ ‎قیصری، داوود. (1381). رسائل قیصرى‏ (مصحح: سید جلال الدین آشتیانى)‏. تهران: ‏مؤسسه پژوهشى حکمت و فلسفه ایران‏.‏
‏15.‏‎ ‎کرمانی، علیرضا. (1397). سه‌گانه‌های سلوک در عرفان اسلامی و مسیحی. انوار معرفت، ‏‏(15)، صص 93-107.‏
‏16.‏‎ ‎کیانی، معصومه؛ مهرمحمدی، محمود؛ صادق‌زاده قمصری، علیرضا؛ نوذری، محمود و ‏باقری، خسرو. (1394). مفهوم‌شناسی معنویت از دیدگاه اندیشمندان تربیتی غربی و ‏مسلمان. اسلام و پژوهش‌های تربیتی، 7(14)، صص 97-118.‏
‏17.‏‎ ‎کینگ، اورسلا. (1383). معنویت (مترجم: علیرضا شجاعی). نشریه هفت آسمان، (23)، ‏صص 73-94.‏
‏18.‏‎ ‎لاوث، آرتور. (1399). دیونوسیوس آریوپاغی: بررسی تاریخ و اندیشه‌ها‌ (مترجم: ‏علیرضا کرمانی). قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی&.‏
‏19.‏‎ ‎ملکیان، مصطفی. (1385). سازگاری معنویت و مدرنیته. بازتاب اندیشه، (77)،  
صص 45-52.‏
‏20.‏‎ ‎نجم الدین کبری، احمد بن عمر بن محمد. (1363). الأصول العشرة (مترجم و شرح: عبد ‏الغفور لاری، چاپ اول). تهران: انتشارات مولی.‏
‏21.‏‎ ‎یزدان‎پناه، سیدیدالله. (1392). اصول و مبانی عرفان نظری. قم: مؤسسه امام خمینی(ره).‏

‎22. American Heritage Dictionary. (1992). U.S. Houghoton Mifflin Company, ‎third Ed.‎
‎23. Aumann, Jordan, (1985). Christian Spirituality in the Catholic Tradition, ‎Reprinted by Wipf and Stock Publishers.‎
‎24. Elkins, David N. (2015). Beyond Religion, Towards a humanistic Spirituality, ‎in: K. J. Schneider, J. F. Pierson, & J. F. T. Bugental. (Eds.). The handbook of ‎humanistic psychology: Theory, research, and practice. pp. 681–692.‎
‎25. Holder, Arthur. (2005). The Blackwell Companion‏ ‏to Christian Spirituality, ‎Blackwell Publishing Ltd.‎
‎26. Koenig, Harold; King, Dana; Carson, Verna B. (2012). Handbook of Religion ‎and Health. Oxford University Press.‎
‎27. Leuba, James, (1999). Psychology of religious mysticism, London, ‎Routledge.‎
‎28. Pourrat, p. (2008). Christian Spirituality, Translated by W. H. Mitchell, ‎London, Borns Gates and Washbourne.‎
‎29. Principe, Walter, (1983). Toward defining spirituality, Spring1983. SR. ‎Sciences Religious, 12(2), pp. 127-141.‎
‎30. Scholem, Gershon. (1995). Major Trend in Jewish mysticism, U. S. Shocken ‎Books.‎
‎31. Underhill, Evelyn. (1995). Essential of mysticism and other Essays, USA, One ‎word Publications. ‎
‎32. Waaijman, K. (2006). What is Spirituality? Acta Theologica Supplementum, ‎N8.‎